Spiraaltje

Het spiraaltje wordt ook wel IUD (Intra-Uterine Device) genoemd, letterlijk ‘voorwerp in de baarmoeder’. Het is een klein T-vormig voorwerp van ongeveer 3 centimeter dat de huisarts of gynaecoloog in je baarmoeder plaatst. Een spiraaltje werkt jarenlang, is zeer betrouwbaar en kan op elk moment weer worden verwijderd, bijvoorbeeld als je een kinderwens hebt. Er zijn twee soorten: het koperspiraaltje en het hormoonspiraaltje.

Hoe betrouwbaar is een spiraaltje?

Beide spiraaltjes behoren tot de betrouwbaarste anticonceptiemiddelen: minder dan 1 op de 100 vrouwen raakt per jaar zwanger, bij het hormoonspiraaltje zelfs ongeveer 2 op de 1000. Omdat je nergens aan hoeft te denken, gaat het in de praktijk zelden mis. Bekijk de vergelijking van alle methodes.

Koperspiraaltje

Het koperspiraaltje is een klein plastic T-tje met koperdraad eromheen. Het koper maakt zaadcellen minder beweeglijk en zorgt ervoor dat ze een eicel niet kunnen bevruchten. Een koperspiraaltje bevat geen hormonen. Afhankelijk van het merk werkt het 5 of 10 jaar.

Voordelen van het koperspiraaltje

• Het bevat geen hormonen; je eigen cyclus blijft gewoon doorgaan.
• Het werkt 5 tot 10 jaar.
• Het is een van de betrouwbaarste middelen.
• Per jaar is het een van de goedkoopste middelen.
• Na het verwijderen ben je meteen weer vruchtbaar.
• Het kan ook als noodanticonceptie worden geplaatst, tot 5 dagen na onveilige seks. Het werkt dan beter dan de morning-afterpil.

Nadelen van het koperspiraaltje

• Plaatsen en verwijderen moet door een arts gebeuren.
• Het plaatsen kan pijnlijk zijn.
• Vooral in de eerste maanden kan je menstruatie langer, heftiger of pijnlijker zijn.
• Het beschermt niet tegen soa.

Hormoonspiraaltje

Een hormoonspiraaltje geeft een kleine hoeveelheid van het hormoon levonorgestrel af in de baarmoeder. Daardoor wordt het slijm in de baarmoederhals dikker en blijft het baarmoederslijmvlies dun. Omdat het hormoon vooral plaatselijk werkt, komt er veel minder hormoon in je bloed dan bij de pil. Bekende merken zijn Mirena, Kyleena en Jaydess. De werkingsduur verschilt per merk:

• Mirena: tot 8 jaar
• Kyleena: tot 5 jaar
• Jaydess: tot 3 jaar

Voordelen van het hormoonspiraaltje

• Je menstruatie wordt meestal lichter en minder pijnlijk, en stopt soms helemaal. Daarom wordt het ook voorgeschreven bij hevig bloedverlies.
• Het werkt jarenlang (3 tot 8 jaar, afhankelijk van het merk).
• Het is betrouwbaarder dan de pil, omdat je het niet kunt vergeten.
• Geen verhoogd risico op trombose.
• Je bent na het verwijderen snel weer vruchtbaar.

Nadelen van het hormoonspiraaltje

• Het plaatsen kan pijnlijk zijn.
• De eerste maanden heb je vaak onregelmatig bloedverlies.
• Sommige vrouwen krijgen klachten als hoofdpijn, gevoelige borsten, acne of somberheid.
• Het beschermt niet tegen soa.

Het plaatsen van een spiraaltje

De huisarts of gynaecoloog plaatst het spiraaltje via de vagina in je baarmoeder. Dat gebeurt het liefst in de eerste 7 dagen van je menstruatie. Eerst kijkt de arts met een eendenbek naar je baarmoedermond en wordt de lengte van de baarmoeder gemeten. Het plaatsen zelf duurt maar een paar minuten. Het kan pijnlijk zijn; neem daarom ongeveer een uur van tevoren een pijnstiller, bijvoorbeeld ibuprofen. Na ongeveer 6 weken volgt meestal een controle.

Aan het spiraaltje zitten twee dunne draadjes, die door de baarmoedermond naar buiten hangen. De arts knipt ze op de juiste lengte af. Daarmee kan het spiraaltje later makkelijk worden verwijderd. Gebruik je een menstruatiecup? Wees dan voorzichtig bij het uithalen, want het spiraaltje kan door de zuigkracht verschuiven.

Het verwijderen van een spiraaltje

Verwijder het spiraaltje nooit zelf, maar maak een afspraak met je huisarts. Het verwijderen gaat meestal snel: de arts trekt voorzichtig aan de draadjes. Wil je beschermd blijven, dan kan er direct een nieuw spiraaltje worden geplaatst.

Let op! Laat je het spiraaltje verwijderen zonder dat er direct een nieuwe komt, en wil je niet zwanger worden? Heb dan in de 7 dagen vóór het verwijderen geen seks zonder condoom. Zaadcellen kunnen namelijk een paar dagen in je lichaam overleven.

Bijwerkingen

Vooral in de eerste maanden kun je bij beide spiraaltjes tussentijds bloedverlies of wat meer afscheiding hebben. Bij het koperspiraaltje kan de menstruatie heftiger en pijnlijker worden; heb je al veel last van je menstruatie, dan is het hormoonspiraaltje vaak een betere keus. Bij het hormoonspiraaltje wordt de menstruatie na een paar maanden juist meestal minder.

Heel soms wordt het spiraaltje door de baarmoeder uitgestoten, of raakt het bij het plaatsen de baarmoederwand (ongeveer 1 op de 1000 keer). Krijg je na het plaatsen veel buikpijn, koorts of voel je de draadjes niet meer? Neem dan contact op met je huisarts.

Kosten en vergoeding

Tot je 21e wordt een spiraaltje vergoed uit de basisverzekering (vanaf 18 jaar met eigen risico). Betaal je zelf, dan kost een koperspiraaltje ongeveer € 60 tot € 120 en een hormoonspiraaltje ongeveer € 150, plus de kosten voor het plaatsen. Omdat je er jaren mee doet, is een spiraaltje per jaar vaak goedkoper dan de pil. Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden het. Lees meer op ‘vergoeding anticonceptie‘.

De informatie op deze pagina is algemeen en vervangt geen advies van een arts. Bijgewerkt in oktober 2026.